zondag 5 juli 2015

142. Balans.

          3.17.   Balans.
          Veel van wat we weten van de Carthagers of Puniërs berust op Romeinse
          en/of Griekse overleveringen. Van de Carthagers zelf hebben we maar heel
          weinig direct overgeleverd gekregen. Ze waren niet zo mededeelzaam. Zij
          hielden hun acties, ontdekkingen en uitvindingen zo veel mogelijk geheim
          teneinde uit handelsoverwegingen een voorsprong op de concurrentie te
          kunnen houden. Dit alles maakt een opmaken van een objectieve balans van
          de Siciliaanse oorlogen tot een uitermate moeilijke zaak.
          Te weinig weten we ook af van deze periode uit de Fenicisch/Punische
          geschiedenis. De nog steeds in gang zijnde opgravingen brengen steeds
          weer nieuwe feiten en dus ook beoordelingen en interpretaties naar
          voren. Vast staat wel, dat de Puniërs in het westelijke deel van de
          Middellandse zee eeuwenlang in staat zijn geweest om de Griekse opmars
          te keren. Daar waar het enorme Perzische rijk moest buigen voor de
          Grieks/Macedonische falanx, daar hield een naar verhouding handjevol
          Puniërs (met veel geld en huurlingen!) op de westpunt van Sicilië stand.
          Sicilië moet het bestuur van Carthago gezien hebben als het schild,
          waarachter het zich kon verbergen en verdedigen tegen de Griekse
          vloedgolf. Slechts Agathocles omzeilde dat schild en trof de Carthagers
          bijna dodelijk in het hart. Met tussenpozen werd de strijd op en om
          Sicilië gedurende bijna drie eeuwen (wanneer we de invasies van Doriëus
          en Pentathlos meerekenen) gevoerd. Dat is een enorm lange periode, die
          de krachten van beide volken zeer heeft aangetast. De numeriek sterkere
          Grieken blijken aan het einde van de krachtmeting verwonderlijk genoeg
          aan het einde van hun latijn. Toch is het lang niet altijd oorlog
          geweest in deze lange tijd, zoals uit een overzicht van de Siciliaanse
          oorlogen moge blijken.
          ......................................................................
 tabel 4.De afwisseling van oorlogen en vredesperiodes in de 5e en 4e
          eeuw:
          500‑481 vrede          20 OOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
          480‑479 1e oorlog       2 XX
          478‑411 vrede          78 OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
                                    OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
          410‑405 2e oorlog       6 XXXXXX
          404‑399 vrede           7 OOOOOOO
          398‑392 3e oorlog       7 XXXXXXX
          391‑384 vrede           8 OOOOOOOO
          383‑374 4e oorlog      10 XXXXXXXXXX
          373‑369 vrede           5 OOOOO
          368‑367 5e oorlog       2 XX
          366‑346 vrede          20 OOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
          345‑339 6e oorlog       7 XXXXXXX
          338‑312 vrede          26 OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
          311‑306 7e oorlog       6 XXXXXX
          305‑300 vrede           5 OOOOO

Slechts 40 jaren oorlog en 160 jaren vrede!
             ZEEGEVECHTEN
                  Er zijn in de lange periode van 550 tot 270 maar
                  drie echt grote zeeslagen geweest, die overigens
                  alle drie door de Carthagers werden gewonnen. Een
                  daarvan werd gewonnen met behulp van de Etrusken.
                  Voorts zijn er drie grotere gevechten te noteren,
                  die zich half op zee, half op of aan het strand of in
                  een haven zich afspelen. Twee winnen de Grieken en
                  één keer de Carthagers. Alles volgens de bekende
                  overleveringen.

                  soort actie    winst voor      winst voor Totaal
                                 Carthagers      Grieken
                  ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
                  grote zeeslag   3x             0x          3x
                  zeegevecht _
                  op zee _ op     1x             2x          3x
                  strand/haven
                  storm           n.v.t.         n.v.t.      1x

                  overtochten     6x             4x         10x

                  overige acties 14x             1x         15x
                  ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
                  Totaal         24x             7x         32x


           Zo zijn er in de 5e eeuw slechts 8 oorlogsjaren en maar liefst 92 jaren
          van vrede. In de 4e eeuw zijn er 32 oorlogsjaren en 68 jaren van vrede.
          In totaal wordt er dus maar voor 20% in de tijd oorlog gevoerd.
          Bezien we de volle drie eeuwen van 580 (Pentathlos) tot en met Pyrrhus
          zijn optreden tot en met 276, dan ziet het beeld er als volgt uit:

          tabel 5.Oorlog en vrede met de Grieken.
         ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑-----
                  580‑481        480‑381         380‑275    totaal      %
          ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑-----
          VREDE    90             83              78        251         84%
          OORLOG   10             17              25         54         16%
          ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑-----
          Totaal  100            100             100        305        100%

          Slechts één op de zes jaren wordt er oorlog gevoerd en de intensiteit
          van de oorlogen was ook nog maar betrekkelijk. Tijdens de
          oorlogsperioden werd nog al eens pas op de plaats gemaakt.

          Over het algemeen wonnen de Grieken toch de meeste veldslagen of
          belegeringen, maar daar tegenover stond, dat de Puniërs op zee meestal
          de sterkere waren. Het is een grote uitputtingsslag geweest. Nu eens
          drongen de Grieken hun tegenstanders terug tot één of enkele
          zeevestigingen op de westpunt van het eiland, dan weer belegerden de
          Carthagers onophoudelijk Syracuse. Het is in een vertraagde film
          vergelijkbaar met de woestijnoorlog van 1941/1942 na Chr. Ook daar
          rukten beurtelings de geallieerden en de asmogendheden zo ver op, dat
          hun krachten het begaven of dat de aanvoerlijnen te lang werden en dan
          weer in het defensief moesten gaan.

          tabel 6.Overzicht alle bekende gevechten.
          ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
          plaats      jaartal  overwinning voor:           aard
          ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
          Selinus      409     Carthago/Hannibal           belegering
          Himera       409     Carthago/Hannibal           belegering
          Epicratie    408     Hermocrates                 plunderingen
          Akragas      407     Daphnaios                   veldslag
          Akragas      406     Carthago/Himilco            belegering
          Gela         405  Carthago/Himilco            veldslag/belegering
          Syracuse     398     Carthago                    overval haven
          Motya        398     Syracuse/Dionysius          belegering
          NW v Sicilië 397     Syracuse/Leptinus           zeegevecht
          Messana      397     Carthago/Himilco            belegering
        
                  VERLIEZEN ZEEGEVECHTEN
                  Overzicht van 28 acties tijdens de periode van de Grieks‑
                  Carthaagse oorlogen, waarbij de Carthaagse oorlogsvloot
                  was betrokken.

        schepen        verliezen Carthago         verliezen Grieken
        ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
                  overwinning   8x               ‑?         ‑308
                  nederlaag     4x               ‑185       ‑?
                  storm         1x               ‑60        ‑?
                  onbeslist of
                  geen gevecht 15x

        ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑

‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
          plaats      jaartal  overwinning voor:           aard
          ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
          Catane       397     Carthago/Mago               zeeslag
          Syracuse      396 Syracuse/Dionysius belegering/uitbraak/                                                           zeegevecht
          Abacaenum    392     Syracuse/Dionysius          kleine veldslag
          Agyrium      392     onbeslist:Mago/Dionysius    guerrilla
          Hipponum     380?    Syracuse/Dionysius          veldslag
          Crotone      379     Syracuse/Dionysius          belegering
          Kabala       374     Syracuse/Dionysius          veldslag
          Kronion      374     Carthago/Himilco            veldslag
          Epicratie    368     Syracuse/Dionysius          plundering
          Eryx         368     Syracuse/Dionysius          verovering
          Drepanum     368     Carthago/?                  zeeslag
          Epicratie    342?    Syracuse/Timoleon           plundering
          Entella      341?    Carthago/?                  belegering
          Crimisos     340?    Syracuse/Timoleon           veldslag
          Segesta      339?    Syracuse/Timoleon           veldslag
          Ecnomus      310     Carthago/Hamilcar           veldslag
          Gela         310     Syracuse/Agathocles         hinderlaag
          Syracuse     310     onbeslist                   belegering
          Carthago     310     Syracuse/Agathocles         veldslag
          Neapolis     310     Syracuse/Agathocles         belegering
          Hadremetum   310     Syracuse/Agathocles         belegering
          Syracuse     309     onbeslist                   blokkade
          Megara/Hybl. 309     Carthago/?                  zeegevecht
          Zouphonië    308     Syracuse/Agathocles         veldslag
          Utica        308     Syracuse/Agathocles         belegering
          HippoDyar.308   Syracuse/Agathocles         zeegevecht/bestorming
          Tocai        307     Syracuse/Agathocles         verovering
          Phelliné     307     Syracuse/Agathocles         verovering
          Miltine      307     Carthago/?                  straatgevechten
          Numidië      307     Carthago/Hanno              hinderlaag
          Zeugitanië   307     Carthago/Himilco            veldslag
          Syracuse     307     Syracuse/Agathocles         zeegevecht
          Tunes        307     onbeslist                   belegering
          Carthago     307  Carthago/?                 aanval op Carth.kamp
          Rhegion      279     Carthago/Mago               overzet Romeinen
          Messana      279     Messana                     aanslag mislukt
          Syracuse    278     Syracuse/Pyrrhus            belegering/ontzet
          Eryx         278     Syracuse/Pyrrhus            stormaanval
          Panormus     278     Syracuse/Pyrrhus            verovering
          Lilybaeum    276     onbeslist                   belegering
          Ionische zee 276     Carthago/?                  zeeslag

                  OORLOGSVLOOT CARTHAGO
                  Tijdens 26 acties worden door de Carthagers ca.3000
                  oorlogsschepen ingezet. Dat is gemiddeld 115 schepen
                  per actie. Onderstaand diagram geeft de (volgens de
                  overlevering) voorkomende vloten weer naar grootte.
                  Zo komen 9 x eskaders voor in de grootte tot 50 sche‑
                  pen en 6 x zijn de vloten bijvoorbeeld 51‑100 schepen
                  groot.

          1‑50    9 #########    225
          51‑100  6 ######       450
          101‑150 5 #####        625
          151‑200 2 ##           350
          201‑250 1 #            225
          251‑300 2 ##           550
          301‑350 0                0
          351‑400 1 #            375
                                 ===
                                2800

Nu is de houdbaarheidsduur van een schip vrij beperkt. Het is vrij aannemelijk, dat een schip gemiddeld slechts twee keer aan de zeegevechten heeft deelgenomen. Dat zou betekenen, dat de Carthagers toch in deze vrij lange periode zeker 1400-1500 oorlogsschepen van de werven hebben laten rollen.

          Van de 51 ons bekende wat groter gevechten eindigen er slechts 5
          onbeslist, wint Carthago er min of meer 18 en gaat in 28 gevallen
          Syracuse (of de Grieken in het algemeen) met de erepalmares strijken.
          Toch houdt verrassend genoeg Carthago deze krachten‑ en mensen‑
          verslindende oorlogen vol. Wanneer we gemiddeld per treffen een paar
          duizend mensenlevens rekenen samen met de paar zeer grote rampen, dan
          spreken we toch aan beide zijden over verliezen tot 100.000 mensen!
          Carthago had namelijk het grote voordeel van genoeg financiële middelen,
          alhoewel het soms ook in een economische malaise verkeerde. Niettemin
          waren de Carthagers altijd weer in staat om na een agressief optreden
          van de Grieken althans na verloop van tijd een nieuw expeditieleger op de
          been te krijgen, waarbij meestal een beroep werd gedaan op de Iberiërs,
          Libyërs, Numidiërs en Sarden. Ook kleinere stammen als de Balearen
          stelden zich vaak in dienst van de handelsstad, terwijl ook Griekse
          huurlingen in de Carthaagse legers te vinden waren. Andersom komt dat
          vrijwel niet voor! Misschien, omdat ze zo ver van het eigenlijke
          stamland waren afgedwaald, hebben de Puniërs toch nog steeds een besef
          van wie zij afstammen. Waren ze in Fenicië ieder voor zich een
          Tyriërs, een Sidoniër, een Gibliet of iemand van Arvad; in het westelijk
          deel van de Middellandse zee, zijn de verschillende soorten Feniciërs
          veel meer één volk geworden dan in het oostelijke deel. Daar komt bij,
          dat met name Tyrus het grootste contingent leverde en dat haar nieuwe
          hoofdstad Carthago sterk voor een bindende kracht heeft gezorgd.
          Opmerkelijk is verder, dat de Carthaagse veldheren en admiraals vrijwel
          nooit voor eigen belang of rekening opereren. Nooit ontstaat er een
          aparte Sardische stadhouderstaat of een aparte Punische Epicratie. De
          veldheren van Carthago blijven de dienaars van Baäl en van hun stad
          Carthago. Het sterkst zullen we dat later terugzien bij Hannibal uit de
          familie Barcas. Ook hij zal altijd de uitvoerder en dienaar van Carthago
          blijven, alhoewel hij volop gelegenheid en macht had om voor eigen
          rekening een koninkrijk à la de Hellenistische monarchieën op te zetten.
          De periode van de Grieks‑Punische confrontatie staat erg in het teken
          van de vele oorlogen, die onderling werden uitgevochten. Nochtans, het
          is al gezegd, de meeste tijd was er vrede. In die vredesperioden kwam er
          toch telkens een toenadering tussen beide kampen. Zo vindt de Carthaagse
          familie Mago bijvoorbeeld rond 450 een toevluchtsoord in de Griekse stad
          Selinous. Anderzijds mag in oorlogstijd in 409 Empedion als enige Griek
          direct na de inname van de stad door Hannibal Mago toch in Selinous
          blijven wonen. Het is ook bekend, dat Carthago in diverse vredesperiodes
          een grote Griekse invloed onderging, die radicaal teniet werd gedaan
          door Agathocles, toe hij voor de muren van de stad verscheen.
          De belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis hebben veelal met
          oorlog te maken. Het alledaagse leven dreigt daarom in
          geschiedbeschrijvingen nogal eens ondergesneeuwd te raken. In deel Vier
          zal uitgebreid op dit onderdeel worden ingegaan.
          
          De Grieks‑Punische confrontatie put beide volkeren op den duur uit.
          Maar, ondanks de vele oorlogen, komt er toch geleidelijk een toenadering
          op handels‑ en cultureel gebied. Op militair gebied zal die toenadering
          tijdens de Romeins/Punische confrontatie voor een deel zijn voortzetting
          vinden. Slechts Syracuse, Capua en Tarentum zullen zich tijdelijk met de
          Carthagers verbinden in de strijd tegen Rome. Ook sommige kleinere
          Griekse steden op Sicilië en in Bruttië zullen dat doen. Voor een
          kordaat gezamenlijk optreden tegen de grootste agressieve mogendheid,
          die de wereld van de oudheid heeft gekend, is het echter te laat.
          Daarvoor is ook de kloof tussen Carthagers en Grieken nog te diep en is
          de Griekse wereld in dit deel van de wereld te zeer uitgeput geraakt.
          Alleen Carthago had nog genoeg krachten over om als enige staat van
          betekenis nog serieus weerstand te kunnen bieden. De Romeinen zullen er
          60 jaren voor nodig hebben om Carthago op de knieën te krijgen en nog

          eens 60 jaren om het te begraven.